جنبش وال‌استریت نشان از فاصله غرب با آرمان‌های رالز دارد
28 بازدید
موضوع: علوم سیاسی
مصاحبه کننده : خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران
محل مصاحبه : منزل
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : سایت خبرگزاری کتاب ایران
تاریخ نشر : Nov 5 2012 12:00AM
تعداد شرکت کننده : 0

نويسنده كتاب «تبيين و نقد فلسفه سياسي جان رالز»:

  جنبش وال‌استريت نشان از فاصله غرب با آرمان‌های رالز دارد

15 آبان 1391 ساعت 9:33
نويسنده كتاب «تبيين و نقد فلسفه سياسي جان رالز» گفت: نظام‌های لیبرالی برای تحکیم روزافزون قدرت خود تا حدودی تحت تاثیر فلسفه رالز و انقلابات سوسیالیستی دست به اصلاحات و كاهش نابرابری‌های اجتماعی زدند اما ظهور جنبش‌هایی مثل وال‌استریت نشان داد که جامعه غربی هنوز با آرمان‌های رالز فاصله زیادی دارد.-

سيدعبدالرئوف افضلي در گفت‌وگو با خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، آشنا كردن مخاطبان ايراني با اندیشه یکی از قله‌های فلسفه سیاسی در غرب را از  اهداف نگارش اين اثر دانست و گفت: جان رالز یک فیلسوف معمولی نیست. او در کتاب‌های خود از یک‌سو فلسفه سیاسی را که در اثر تهاجمات پوزیتویست‌ها و دیگران به حاشیه رانده شده بود دوباره احیا کرد و از سوی دیگر لیبرالیسم را که تحت تاثیر فلسفه سیاسی مساوات‌طلبانه مارکس و دیگران از جنب و جوش افتاده بود، جان تازه‌ای بخشید. او نشان داد که این مکتب می‌تواند به بازسازی خود همت گمارد و همچنان به عنوان یک فلسفه پویا مطرح باشد. 

رالز هيچ‌گاه به صراحت علیه مذهب موضع‌گیری نكرد
وي با اشاره به جنبه دینی شخصیت پر راز و رمز رالز گفت: او در عين حال که دلواپس ارزش‌های لیبرالی جامعه غرب است اما هیچگاه به صراحت علیه مذهب و نیروهای مذهبی موضع‌گیری نمی‌کند، بلکه همواره مي‌كوشد ـ حال موفق یا ناموفق ـ آن‌ها را مانند سایر اقشار با خود همراه کند. دغدغه اصلی او ایجاد یک جامعه باثبات است که اعضای آن از حقوق و مزایای اجتماعی به طور عادلانه برخوردار باشند و کسی از عضویت خود در آن ناراضی و سرخورده نباشد. رالز برای وصول به این هدف تلاش می‌کند دیدگاه‌های طیف‌های مختلف ],k نیروهای مذهبی را به نفع خود تغییر دهد. اين فيلسوف در اوایل حیات خود یک الهی‌دان مسیحی است اما به مرور و پس از بازگشت از سربازی دیدگاهش دستخوش تغییر و تحول شد؛ به‌گونه‌ای که دیگر ترجیح داد به جای پرداختن به بگومگوهای متکلمانه، به احیای فلسفه سیاسی و تحکیم مبانی لیبرالیسم همت گمارد.
 
اين نويسنده افغانستاني افزود: شاید همین وجوه جالب حیات او باشد که انديشه وي را برای بسیاری از افراد حتی متدینان جذاب مي‌كند. گرچه برخی از رالزشناسان بر این باورند که رالز پس از بازگشت از سربازی از گرایش‌های دینی خود برای همیشه دست کشید، اما کسانی هم هستند که باوری دیگری دارند. از منظر آنان رالز حتی در دوران پختگی و کهنسالی همچنان به اعتقادات دینی خود وفادار ماند. اما نکته‌ای که در این میان مورد اجماع است، آن است که در هر حال رالز در دوران بلوغ فکری خود ترجیح می‌دهد با تجربه و عقلانیت به بررسي و تبيين امور مختلف بپردازد. 

افضلي عدالت را دغدغه مشترك بشري دانست و گفت: ما مسلمانان نيز به پشتوانه قرآن از عدالت سخن به میان می‌آوریم و فلاسفه‌اي مانند رالز نیز از عدالت سخن گفته‌اند. کنجکاوی‌های پژوهشگرانه حکم می‌کند که انسان مروری به مباحث طرفین داشته باشد و ببیند که آيا ما و آن‌ها عدالت را به معنای واحدی به کار می‌بريم یا هر يك از ما معانی مختلفي را از آن برداشت مي‌كنيم و تنها در لفظ، مشتركتيم. اگر فرض كنيم كه برداشت‌هاي ما از عدالت مشابه نيست، حال بايد ديد كه چه تفاوت‌ها و تشابهاتی بین دیدگاه‌ها وجود دارد. 

تفاوت فهم رالز و فلاسفه مسلمان از مفهوم عدالت
وي درباره شباهت‌ها و تفاوت‌هاي عدالت از منظر رالز و مسلمانان گفت: از این جهت که هم رالز به مقوله «عدالت» اهتمام ورزیده است و هم فیلسوفان مسلمان به نحوی به مقوله عدالت پرداخته‌اند می‌توان گفت که دست‌كم تشابهات صوری بین آن‌ها وجود دارد، اما از آن‌جا که محتوای عدالت در فلسفه سیاسی رالز با محتوای عدالت در فلسفه سیاسی فیلسوفان مسلمان متفاوت است، نمی‌توان گفت که شباهت زيادي بین این نظام‌های فکری وجود دارد. براي مثال رالز در فلسفه سیاسی خود به دنبال جمع بین آزادی و برابری است و اگر از کلمه عدالت استفاده می‌كند عدالت را به همین معنا به کار می‌برد. این در حالی است که فیلسوفان مسلمان مانند فارابی عدالت را به همان معنای افلاطونی(قرار دادن هر چیز در جای خود) یا ارسطویی (اعتدال و حد وسط) به کار می‌گیرند. 

تشيع علاقه بيشتري به بحث عدالت دارد
افضلي با اشاره به مورد توجه قرار گرفتن انديشه رالز در ايران، گفت: ایرانیان در علم‌دوستی و خردورزی شهره آفاقند. چهره‌هایي مانند فارابی و بوعلی نخست اندیشه‌های یونانیان را فهم کردند و سپس به بازتولید آن‌ها همت گماشتند. آنان اندیشه‌های سازگار با جهان‌بینی دینی را گزینش، اقتباس و بومی‌سازی کردند و اندیشه‌های ناسازگار را دور ریختند. امروزه نیز همین سنت کم و بیش وجود دارد که بر پایه آن افراد مدام در حال فراگیری، فهم،‌ گزینش و بازتولید اندیشه‌های مفید و سازگار با مبانی اسلامی‌اند. همچنين اسلام به عدالت بسیار اهتمام ورزیده است و بحث عدالت یکی از نخستین مباحثی بوده که در میان اندیشمندان اسلامی مطرح شده و دیدگاه‌های مختلف حول محور آن شکل گرفته است. در این میان تشیع به دلیل اعتقاد به آرمان‌شهر مهدوی که مظهر عدالت است علاقه بیشتری به بحث عدالت دارد و هر جا شيعيان مبحث قابل‌توجهي را در این باره بیابند به فهم و ارزیابی آن مبادرت می‌ورزند. بدیهی است که فهم یک اندیشه بدون توجه به آن و تامل در زوایای مختلف آن امکان‌پذیر نیست. 

نويسنده كتاب «تصویر شیعه در دایره‌المعارف آمریکانا» به جنبه‌هايي از انديشه رالز اشاره كرد كه مي‌توان در نقد وي به آن‌ها متوسل شد و گفت: از آن‌جا که چارچوب اندیشه رالز با چارچوب‌های رایج در فضای فلسفه اسلامی تفاوت زیادی دارد، برای فهم و همچنین نقادی اندیشه وی بیشتر از دیدگاه‌ها و نظرات خود غربی‌ها استفاده کردم. به اين ترتيب ضمن اعتراف به عظمت و شکوه کار رالز، دیدگاه او را می‌توان از سه منظر مورد نقادی قرار داد؛ نخست از منظر چپ‌گرایان یا آن‌هایی که تمایلات سوسیالیستی دارند، به این دلیل که رالز بیش از اندازه به آزادی علاقه‌مند بود. دوم از منظر راست‌گرایان یا طرفداران سنتی لیبرالیسم به این دلیل که او از برابری سخن به میان آورده است. سوم از منظر دینی به این دلیل که او با پذیرش سوسیالیزم و لیبرالیسم به مبانی و اصولی ملتزم شده است که همراهی او را با دینداران ناممکن یا دست‌کم دشوار مي‌كند. 

جنبش وال‌‌استریت نشان از فاصله غرب با  آرمان‌های رالز دارد
افضلي در پاسخ به اين سوال سياستي كه اكنون در جهان ليبرال حاكم است تا چه اندازه با انديشه‌هاي رالز انطباق دارد، گفت: چنين انطباقي وجود دارد. نظام‌های لیبرالی برای رسیدن به ثبات بیشتر و تحکیم روزافزون قدرت خود تا حدودی تحت تاثیر فلسفه رالز و انقلابات سوسیالیستی دست به اصلاحاتی زدند و با ارايه برنامه‌های حمایتی کوشیدند تا اندازه‌اي نابرابری‌های اجتماعی را کاهش دهند اما ظهور جنبش‌هایی مثل وال ‌استریت نشان داد که جامعه غربی هنوز تا رسیدن به آرمان‌های فلسفه سیاسی رالز فاصله زیادی دارد. 

وي درباره بديل انديشه رالز در غرب گفت: «نوزیک» با طرح نظریه «عدالت به مثابه استحقاق» در واقع کوشید نظریه رالز را به عنوان یک نظریه آرمان‌گرایانه رد و بدیل و جایگزینی برای آن ارايه کند. به نظر می‌رسد نوزیک با طرح دیدگاه «استحقاق» خود بیشتر جنبه‌های سوسیالیستی دیدگاه رالز را هدف قرار می‌دهد و تلاش می‌کند لیبرالیسم را بدون اتکا به اصول و آرمان‌های سوسیالیستی به سامان برساند.  

افضلي در پايان گفت: این اثر را می‌توان از چند جنبه مورد وارسی قرار داد. یکی از اين جنبه‌ها، عدالت است که به طور فطري دغدغه مشترک همه انسان‌ها قلمداد مي‌شود. همچنين از این نظر که رالز طرفدار حکومت سکولار است و امروزه به ويژه در خاورمیانه تلاش‌هایی برای تحقق حکومت دینی انجام می‌پذیرد. از آن‌جا که حکومت سکولار در تضاد با حکومت دینی است متدینان باید به این نکته توجه داشته باشند که چرا رالز که در درجه نخست یک متدین بود سراغ سکولاریزم رفت؟ آیا غیرعقلانی بودن مسیحیت باعث شد که او به دام سکولاریزم سقوط کند یا او به دنبال حفظ برتری غرب بود و برتری غرب را فقط از این راه می‌توانست حفظ کند؟

چاپ نخست كتاب «تببين و نقد فلسفه سياسي جان رالز» با شمارگان هزار نسخه، در 222 صفحه و به بهاي هفت‌هزار و 900 تومان با همكاري پژوهشكده باقرالعلوم(ع) از سوي انتشارات چاپ و نشر بين‌الملل منتشر شده است.

کد مطلب : 153115
آدرس اینترنتی